• Home
  • Auteur: lotte

De moderne westerse beschaving

Onze moderne westerse cultuur is een welvaartssamenleving. Een welvaartssamenleving kenmerkt zich door overvloed. Wij ervaren in ons dagelijks leven een overvloedig aanbod van goederen en diensten. Onze samenleving draait op volle toeren om het systeem in stand te houden. We moeten produceren en hard werken, geld verdienen en daarna vooral veel consumeren.

Overbelasting

We consumeren veel meer dan we nodig hebben. We overladen onszelf met een teveel aan goederen en diensten. Wij raken overbelast, zowel in het geven (hard werken en produceren) als in het nemen (consumeren). Een negatieve spiraal is in werking gezet. Vele westerlingen lijden aan stressverschijnselen zoals een burn-out. Maar ook de aarde raakt overbelast en vertoont uitputtingsverschijnselen. Het natuurlijke evenwicht is gigantisch verstoord.

Hoekstenen

Hoe zijn we in dit systeem terecht gekomen, kunnen we ons afvragen! Hoe is onze westerse cultuur ontstaan? Wat zijn haar fundamenten? Onze hedendaagse samenleving is ontstaan in Europa en heeft zich vervolgens in een rap tempo verspreid over de wereld. De hoekstenen van onze westerse cultuur zijn onder meer het christendom, het kapitalisme, de (empirische) wetenschap, de industrialisatie, de democratie en de secularisatie. De verspreiding van het westerse gedachtegoed heeft plaatsgevonden via christelijke missies, imperialisme, handel en kolonisatie en vindt momenteel plaats via de massamedia. De normen en waarden van de westerse cultuur hebben zich min of meer opgedrongen aan de rest van de wereld met alle gevolgen van dien.

Etnocentrisme

De westerse beschaving wordt een dominante cultuur genoemd omdat het zichzelf superieur acht vergeleken met andere culturen. Dit is een vorm van etnocentrisme. De eigen westerse cultuur is de maatstaf geworden voor het beoordelen van andere culturen. Deze etnocentrische houding van de westerse cultuur heeft de verspreiding van haar gedachtegoed gefaciliteerd. Andere culturen worden als inferieur of zelfs ‘primitief’ beschouwd. Dit getuigt van een grote arrogantie! We hebben hier te maken met waardeoordelen en normatieve begrippen die volgens de antropologische wetenschappen volledig subjectief zijn en tevens aangeleerd. Objectief bekeken kan een andere cultuur dus nooit inferieur zijn. Een andere cultuur is net zo bijzonder als onze eigen cultuur!

Reclame

De dominante houding van de westerse cultuur zien we terug in de hantering van reclamespots. Reclame wordt aan de mensheid opgedrongen via radio, televisie, het internet en via grote reclameborden in steden en langs autowegen. We worden aangemoedigd om bepaalde producten en diensten te kopen. De meeste reclames maken ons wijs dat er iets aan ons mankeert en dat het product of de dienst waarvoor wordt geadverteerd dé oplossing biedt voor ons gebrek aan geluk. Ook hier hebben we te maken met waardeoordelen en normatieve begrippen.

Destructief

De reclame en ons koopgedrag dat daaruit voortvloeit is de motor waarop onze moderne westerse samenleving draait. Op deze manier dienen wij de fatale massaproductie en houden wij die in stand. Het is de hoogste tijd om onze destructieve levenswijze te veranderen. Consuminderen is één optie. Een andere optie is te kijken naar andere culturen die meer duurzaam zijn dan onze westerse cultuur.

Nomadische culturen

De geschiedenis van de mensheid begint met de nomadische volkeren die de aarde bewoonden. Dit waren de jagers en verzamelaars uit de prehistorie. Omstreeks 10.000 voor onze jaartelling begonnen de nomaden van de Vruchtbare Maansikkel zelf gewassen te verbouwen en ontstonden de eerste agrarische samenlevingen. Sedentarisatie was het gevolg en later werden de eerste dorpen en steden gebouwd in het oude Mesopotamië.

Jagers en verzamelaars

De oudste nomadische volkeren onderhielden zichzelf door middel van het verzamelen van bessen en wilde planten en het jagen van dieren. Dit leverde genoeg voedsel op voor de rondtrekkende families. Een nomadische cultuur kenmerkt zich door de vorming van kleine groepen die geen vaste woonplaats hebben. De nomaden trekken van het ene gebied naar het andere gebied en verzamelen het voedsel dat voorhanden is. Een hedendaags voorbeeld van jagers en verzamelaars is de Inuït bevolking van Groenland en omstreken, hoewel sedentarisatie ook daar in toenemende mate plaatsvindt.

Veenomaden

Naast de jagers en verzamelaars waren er ook nomaden die met hun vee rondzwierven. De rondtrekkende herdersvolkeren uit de bijbelse geschiedenis zijn ons allen bekend. Deze nomadische stammen trokken van weide naar weide om hun vee te laten grazen. Ook tegenwoordig zijn er nog veenomaden te vinden, zoals de Tuaregs in de Sahara en de Maasai in Kenia. Verder zijn er zee- en riviernomaden die van de visserij leven, bijvoorbeeld de Guato die langs de Paraguay rivier rondtrekken.

Gezonde circulatie


Nomaden leven in volstrekte harmonie met de natuur. Ze nemen van de natuur wat voorhanden is en door rond te trekken geven ze de natuur de tijd om te regenereren. Van roofbouw is dus geen sprake! De vruchtbare velden zijn voor alle nomaden toegankelijk. Alles is van iedereen. Circulatie is van levensbelang, zowel voor de nomaden zelf als voor de natuurlijke omgeving. Er is geen notie van (lands)bezit. Daarom zijn de rondtrekkende nomadische groepen sociaal egalitair en hebben een niet-hiërarchische structuur.

Domesticatie

Nomaden hebben het helaas steeds moeilijker in onze geciviliseerde wereld van vandaag. Het grootste deel van de mensheid leeft momenteel in steden en dorpen. Het sedentarisatieproces heeft ervoor gezorgd dat de velden werden toegeëigend. Eigendom, bezit en status deden hun intrede in de wereld. De vruchtbare velden zijn ‘op slot’ gezet en onderworpen aan domesticatie. Een natuurlijke circulatie is aan banden gelegd. Het gevolg is constipatie in al haar verschijningsvormen, zoals de ernstige milieuvervuiling waar wij tegenwoordig mee kampen.

Kleinschaligheid

In de jaren ’60 en’70 van de vorige eeuw waren de dorpen in Nederland nog uitgedost met gezellige kleinschalige bedrijvigheid zoals de kruidenier, de bakker, de slager, de groenteboer en de schoenmaker. Daarnaast zagen we elke week de SRV-wagen en de visboer door de straten rijden om hun voedingswaren langs de deuren te verkopen. Ook in de landbouw zagen we die kleinschaligheid terug. De dorpen werden omringd door vele boerderijen. Melkveehouderijen hadden een goed inkomen met gemiddeld 40 koeien, die allen een eigen naam hadden. Helaas is de koe van tegenwoordig enkel een productienummer. De wereld om ons heen is gigantisch veranderd. De massaproductie heeft de intieme gezelligheid van vroeger volledig de nek omgedraaid.

Centralisatie

Momenteel maken dorpen vaak een doodse indruk. Dat komt omdat de kleinschalige bedrijvigheid is verdwenen. De trend werd langzamerhand ingezet naar grootschaligheid. De bruisende handel werd gecentraliseerd in de grotere steden en daar ontstonden de grote supermarkten en zelfs hypermarkten. De kleinschalige bedrijven werden allen één voor één opgeslokt door de grote concerns. Dit proces van centralisatie zien we ook in de landbouw gebeuren. De kleinere boerderijen zijn aan het doodbloeden. Grote boerenbedrijven nemen het land en de dieren over en breiden steeds verder uit. Alles draait tegenwoordig om massaproductie en kwantiteit. Dit leidt uiteindelijk tot overproductie en constipatie in de samenleving.

Kwaliteit

Toch gloort er licht aan de horizon! Wij lijken wakker te worden en willen weer kwalitatief goede producten in plaats van een veelheid aan wegwerpartikelen. Kleinschalig handwerk lijkt terug te zijn van weggeweest en er is een herwaardering voor ambachtelijk werk. Kortom, duurzame producten zijn de nieuwe trend. Belooft dit een toekomst voor hernieuwde kleinschalige bedrijvigheid?

Duurzaamheid van hoge kwaliteit

Zoals we allemaal weten wordt duurzaamheid steeds belangrijker. Dit is vooral een reactie op de snelle technologische en maatschappelijke veranderingen, die ervoor hebben gezorgd dat we alles kunnen krijgen waar ons hart maar om vraagt. Aan de ene kant is dit natuurlijk wenselijk en goed, maar aan de andere kant heeft deze mentaliteit gezorgd voor een flinke achteruitgang wat betreft ons milieu. Dit zorgt ervoor dat we, desondanks al deze razendsnelle ontwikkelingen in producten, steeds meer stapjes terug moeten zetten om de wereld in een betere staat te krijgen.

[IMAGE=fOrFBkfJVBuH.jpg]

Duurzaamheid is daarom erg belangrijk. Om zo goed mogelijk op de wereld te kunnen leven, moeten we ervoor zorgen dat we de duurzaamheid van de aarde niet uitputten. Hoe meer producten er in de wereld worden geroepen, hoe moeilijker het echter wordt om alle verleidingen te weerstaan. Daarom moeten we ervoor zorgen dat we ons koopgedrag veranderen. Dit is één van de beste manieren om een maatschappelijke bijdragen te leveren aan ons milieu.

Koopgedrag

Er zijn een aantal goede manieren om aan ons koopgedrag te werken. Ten eerste kunnen we dit doen door ons verlangen naar kwantiteit om te zetten in een verlangen naar kwaliteit. In het geval van schoenen bijvoorbeeld, is het belangrijk om te kiezen voor een paar dat aan alle kwaliteitseisen voldoet, zowel als aan onze esthetische eisen. We moeten niet langer kiezen voor goedkoop en leuk, maar voor goed en mooi. Verschillende winkels, waaronder ook Rieker Schoenen, helpen ons bij het maken van verstandige keuzes waar de aarde ons later voor zal bedanken. Het aanschaffen van een duurzaam paar schoenen helpt ons dus al bij het behoudt van onze aarde.

Mentaliteit en maatschappij

We kunnen op vele manieren werken aan deze mentaliteit, maar allereerst is het belangrijk dat we ons af leren zetten van de meute. We hoeven niet altijd nieuwe versies van reeds bestaande producten aan te schaffen, enkel omdat onze vrienden en kennissen al een stapje op de technologie vooruit zijn gegaan. In plaats daarvan moeten we vooral kijken naar wat we echt nodig hebben, en niet naar waar de maatschappij ons toe aandringt. Dit betekent dat we onze verlangens dichter bij onszelf moeten gaan zoeken. Zo zullen we op een verstandige, duurzame manier keuzes leren maken.

Zoals we zien begint het behouden van het milieu niet bij onze acties, maar bij onze mentaliteit en onze maatschappij. We moeten proberen om niet om ons heen te kijken, maar terug tot onszelf te keren. We moeten onszelf leren kennen, om zo te kunnen achterhalen wat de aarde van ons nodig heeft. Door onszelf producten van goede kwaliteit te gunnen, en ons zo af te zetten van onze wegwerpcultuur, worden wij, en later ook de aarde, een stuk vrolijker.

Fairtrade

Een van de meest rechtvaardige en duurzame vormen van handel is de eerlijke handel die bekend staat onder de naam ‘Fairtrade’. Fairtrade is het keurmerk van Stichting Max Havelaar. Als we dus een Fairtrade product kopen, weten we dat we bijdragen aan sociale rechtvaardigheid en een betere wereld. Bovendien zijn de Fairtrade producten kwalitatief goed!

Sociale rechtvaardigheid

Fairtrade ondersteunt de kleinschalige boeren in ontwikkelingslanden. Dat is hard nodig, anders kwijnen ook deze boeren weg in de wereld van massaproductie. Fairtrade helpt de boeren zichzelf te kunnen ontwikkelen en zorgt ervoor dat de boeren een eerlijke prijs krijgen voor hun producten. Want vaak zien we dat (voedsel)producenten onderbetaald worden. De tussenhandel loopt meestal weg met de winst, terwijl de boeren het hardst moeten werken! Bovendien zijn boeren afhankelijk van een goede oogst. Is de oogst slecht, dan kan dat de ondergang betekenen van een kleinschalig bedrijf. Om dit te voorkomen is de Fairtrade handel een uitkomst! Boeren uit ontwikkelingslanden worden dan ook gestimuleerd om samen te werken in coöperaties om zo het hoofd boven water te kunnen houden. Fairtrade staat voor een milieuvriendelijke (voedsel)productie en zorgt ervoor dat de (voedsel)producenten uit ontwikkelingslanden zich duurzaam kunnen ontplooien.

Mircea Eliade

Mircea Eliade studeerde af in filosofie en heeft zich daarna in de Indische filosofie verdiept. Later is hij godsdiensthistoricus geworden en schreef een aantal boeken over sjamanisme, kosmologie, symbolisme en mythologie. Interessante onderwerpen, waarvan enkele beschouwingen hieronder worden besproken in het kader van duurzaamheid.

Sacraal en profaan

De archaïsche wereld, zo zegt Eliade, was een geheiligde wereld en was daarom magisch. Het alledaagse leven was ingebed in het sacrale. De archaïsche mens was dan ook diep religieus. Elke handeling had een extra dimensie. De wereld was vol van kosmische symbolen en diepere betekenissen. Dit staat in schril contrast met onze westerse beschaving die zich kenmerkt door secularisatie. Het sacrale lijkt grotendeels te zijn verdwenen in onze moderne wereld. Het alledaagse is een profane realiteit geworden, ontdaan van alle magie. De a-religieuze mens van tegenwoordig is het gevolg van deze ontheiliging van de wereld. De profane mens wijst het goddelijke daarom af. Als het menselijke bestaan niet langer een diepere betekenis heeft, wordt de mensheid onverschillig, bruut en oneerbiedig. Dit zien we duidelijk terug in de manier waarop we momenteel met onze natuurlijke omgeving en de aarde omgaan.

Terug naar een geheiligde wereld

Toch is er tegenwoordig bij steeds meer mensen een soort van heimwee waar te nemen, een verlangen naar een betere wereld, naar een sacrale wereld, waarin alles weer een diepere (kosmische) betekenis heeft. Onze levenshouding moet inderdaad drastische veranderen, indien we een duurzame toekomst tegemoet willen gaan. Het is van groot belang om onze aarde te eerbiedigen en de wereld haar sacrale waarde weer terug te geven. Dit doen we door bewust en respectvol in het dagelijks leven te staan. Pas dán kunnen we als mensheid het profane transformeren in het heilige en wordt ons leven in alle opzichten weer magisch.

Seyyed Hossein Nasr

De in Iran geboren Seyyed Hossein Nasr begon zijn loopbaan in de (meta)fysica, maar vond daar geenszins de antwoorden op de vragen die hij zichzelf stelde. Vervolgens verdiepte hij zich in de islamitische kosmologie en werd later professor in de Islamologie.

Islam en milieu

Vanaf de jaren ’60 van de vorige eeuw verdiepte hij zich reeds in de klimaatvraagstukken en begon deze issues te beantwoorden met behulp van de islamitische leringen. Hij zegt dat zowel de Koran als de uitspraken van de profeet Mohammed ons er op attenderen om de natuur te behoeden. Volgens de Islam heeft God de mens gekozen als de hoeder van Gods schepping. Dit wordt in de Koran aangeduid met het woord ‘khalifa’, hetgeen betekent dat wij Gods plaatsvervanger op aarde zijn. Wij als mensheid dragen dus een enorme verantwoordelijkheid voor onze natuurlijke omgeving! Volgens Nasr is de Islam dan ook een groene religie. Hij beweert dat de natuur na de wetenschappelijke revolutie in Europa in handen is gekomen van twee verschillende machten. De eerste is de hebzucht van de mensheid en de tweede is de moderne wetenschap die de natuur als een weinigzeggend fenomeen beschouwt. De oplossing die Nasr aandraagt is om weer in harmonie te gaan leven met Gods schepping. Anders stevenen we waarschijnlijk af op een collectieve zelfdoding.

Sjamanisme

Iedereen heeft wel eens gehoord van het sjamanisme. Het moderne sjamanisme is een spirituele beweging en wordt geassocieerd met sjamanentrommels, trance-toestanden, astrale reizen, contacten met geesten, symbolen enzovoort. Echter, het oorspronkelijke sjamanisme stamt af van de religieuze praktijken van de Siberische volkeren. Andere voorbeelden van volkeren die het sjamanisme beoefen(d)en zijn de Indianen, de !Kung in Afrika en de vroegere Keltische Druïden. Sjamanen worden ook wel medicijnmannen/vrouwen genoemd.

Animisme

Het sjamanisme gaat ervan uit dat heel het leven bezield is. Elementair is het animisme, hetgeen wil zeggen dat niet alleen mensen en dieren een ziel hebben, maar dat ook planten, bomen, stenen, bergen, rivieren, zeeën en hemellichamen bezield zijn. Dit impliceert tevens dat Moeder Aarde een ziel heeft. Omdat alles en iedereen bezield is, bestaat er geen gescheidenheid en is onderlinge communicatie mogelijk. Het ganse leven is doordrongen van een sacrale essentie en zo is alles met elkaar verbonden. Het symbool van deze verbondenheid is de heilige cirkel van heelheid.

Het evenwicht herstellen

Sjamanen zijn de medicijnmannen/vrouwen van hun samenleving. Zij worden ingeroepen bij crises, ziekten en andere onevenwichtigheden. Een sjamaan is eerst zelf door “de donkere nacht van de ziel” gegaan, bijvoorbeeld door middel van een (ernstige) ziekte, voordat hij/zij het helende werk kan verrichten voor de gemeenschap. Middels zijn/haar eigen persoonlijke crises heeft de sjamaan geleerd hoe te genezen en hoe het (sociale) evenwicht te herstellen.

De aarde helen

Een interessante hedendaagse medicijnvrouw is Sandra Ingerman. Zij heeft een aantal boeken over sjamanisme geschreven en wijdt zich vooral aan het helen van de aarde. Haar bevinding is dat de ontwrichting in de omgeving de disharmonie in de mensheid zelf reflecteert. Milieuvervuiling is dus een reflectie van onze persoonlijke onevenwichtigheid. Het is van groot belang om ons zelf te helen en te zuiveren opdat ook de aarde kan worden geheeld en gezuiverd. Zo binnen zo buiten!

radon